Opole i dane, które zmieniają świadomość w działania klimatyczne

Wyzwania

Podobnie jak wiele europejskich miast, Opole stanęło w obliczu rosnącej presji regulacyjnej, by poprawić jakość powietrza i chronić zdrowie publiczne – zgodnie z Wytycznymi WHO dotyczącymi jakości powietrza oraz znowelizowaną Dyrektywą UE w sprawie jakości powietrza (2024). Jednocześnie w 2025 roku miasto zaobserwowało spadek zaangażowania mieszkańców w krajowe programy dotacyjne dotyczące wymiany kotłów na paliwa stałe, mimo dostępnych środków finansowych.

Wyzwanie było jasne: jak przejść od świadomości do działania i ponownie zaangażować mieszkańców w lokalne programy czystego ogrzewania i renowacji budynków.

Podejście: dane, edukacja i właściwy moment

Opole przyjęło holistyczny, oparty na danych model, łączący trzy uzupełniające się elementy.

1. Gęsta, hiperlokalna sieć monitoringu

Miasto wdrożyło sieć 43 certyfikowanych czujników jakości powietrza, uzupełniając istniejące stacje referencyjne. Zapewniło to dane dotyczące stężeń PM2.5 i PM10, aktualizowane w czasie rzeczywistym, na poziomie pojedynczych ulic. Mieszkańcy uzyskali dostęp do danych o jakości powietrza poprzez mapy online i aplikacje mobilne.

Sieć umożliwia wczesne ostrzeganie podczas epizodów zanieczyszczenia, stanowi wsparcie służb miejskich w reagowaniu na zdarzenia o wysokiej emisji oraz zapewnia znacznie większą rozdzielczość przestrzenną niż tradycyjny monitoring – pozwalając miastu zrozumieć wzorce zanieczyszczeń na poziomie poszczególnych osiedli.

2. Dane, które łatwo zrozumieć dzięki automatycznym broszurom informacyjnym

Korzystając z platformy Airly, Opole stworzyło przejrzyste, przystępne broszury informacyjne prezentujące lokalne dane o jakości powietrza dla wybranych okresów i lokalizacji – pojedynczych czujników, dzielnic lub całego miasta.

Raporty pozwoliły przełożyć złożone dane środowiskowe na proste, wizualne narracje wyjaśniające poziomy zanieczyszczeń, trendy oraz ich wpływ na zdrowie. Dystrybuowano je w szkołach, ośrodkach zdrowia, instytucjach kultury i urzędach publicznych, dzięki czemu dotarły także do osób niekorzystających z kanałów cyfrowych. Abstrakcyjne dane stały się lokalnie istotnymi dowodami.

3. 
   

   Ukierunkowany program edukacyjny uruchomiony przed sezonem smogowym

Kluczowa stała się inwestycja miasta w edukację jeszcze przed rozpoczęciem sezonu grzewczego 2025. Od maja do listopada miasto zrealizowało program warsztatów i wydarzeń dostosowanych do różnych grup wiekowych i kontekstów społecznych.

• Warsztaty dla seniorów koncentrowały się na wpływie zanieczyszczenia powietrza na zdrowie, stratach ciepła w budynkach, praktycznych pokazach z wykorzystaniem kamer termowizyjnych oraz dostępnych rozwiązaniach czystego ogrzewania.
• Podczas zajęć edukacyjnych dla dzieci i młodzieży przeprowadzano eksperymenty i interaktywne aktywności, aby wyjaśnić proces powstawania smogu, wskaźniki jakości powietrza oraz codzienne zachowania wpływające na emisje.
• Wydarzenia rodzinne łączyły elementy nauki, teatru i praktycznych porad, budując wspólne zrozumienie tematu między pokoleniami.

Każda aktywność łączyła hiperlokalne dane o jakości powietrza z rolą emisji z domowych systemów grzewczych oraz promowała dostępne dotacje na wymianę kotłów i termomodernizację budynków.

Rezultaty

Program sprawił, że dane o jakości powietrza stały się dla mieszkańców codziennym, lokalnym punktem odniesienia. Obywatele zyskali możliwość zrozumienia, w jaki sposób indywidualne wybory dotyczące ogrzewania wpływają na poziom zanieczyszczeń w najbliższej okolicy oraz jak czystsze technologie bezpośrednio poprawiają zdrowie i jakość życia.

Miasto odnotowało ponowne zainteresowanie czystymi technologiami grzewczymi i programami wsparcia dla modernizacji, silniejsze zaangażowanie mieszkańców we wszystkich grupach wiekowych oraz większą gotowość do wypełniania obowiązków wynikających z polityk ochrony powietrza i nadchodzących standardów UE.

Co sprawia, że strategia trzech elementów jest skuteczna 

Opole pokazuje, że gęsty, działający w czasie rzeczywistym monitoring jakości powietrza staje się znacząco skuteczniejszy, gdy towarzyszy mu uporządkowana, oparta na danych edukacja. Hiperlokalne dane budują zaufanie i poczucie istotności, a odpowiednio dobrany moment komunikacji – jeszcze przed sezonem smogowym – wspiera świadome decyzje i zmianę zachowań.

Takie podejście pozwala miastom wyjść poza samą zgodność z przepisami i przejść do proaktywnej ochrony zdrowia publicznego oraz działań na rzecz klimatu.

Gotowy do wdrożenia model dla miast w całej Europie

Współpraca Opola z Airly pokazuje, w jaki sposób miasta mogą połączyć infrastrukturę monitoringu, automatyczne raportowanie i edukację w jedno spójne narzędzie polityki publicznej.

To skalowalny i opłacalny model dla samorządów, które chcą sprostać bardziej rygorystycznym standardom jakości powietrza, zwiększyć udział mieszkańców w programach czystej energii oraz budować długoterminowe poparcie społeczne dla transformacji środowiskowej.