Jakie są główne źródła zanieczyszczenia powietrza w Rumunii?

Rumunia cechuje się bardzo dużym zanieczyszczeniem powietrza. Stężenia pyłu zawieszonego są tutaj regularnie jednymi z najwyższych odnotowywanych w krajach Unii Europejskiej, porównywalne z Polską i Bułgarią. W całej Europie jedynie słabiej rozwinięte kraje półwyspu bałkańskiego (Bośnia i Hercegowina, Północna Macedonia) charakteryzują się wyraźnie gorszą jakością powietrza. Największe wartości zanieczyszczenia w Rumunii odnotowywane są w Bukareszcie i na jego przedmieściach, pokrycie sensorami w całym kraju nie jest jednak wystarczające, aby z pewnością wyznaczyć najbardziej zanieczyszczone miasta. Możemy natomiast określić, jakie są główne źródła zanieczyszczenia powietrza w Rumunii.

Pył zawieszony na terenie Rumunii

Nasze analizy dla sensorów pyłowych, działających na terenie Rumunii od października 2019 wykazały, że głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym jest ogrzewanie indywidualne, natomiast w dalszej kolejności jest to ruch samochodowy.

Na takie źródło zanieczyszczenia wskazuje między innymi cykl roczny stężeń zanieczyszczenia – przykładowo w styczniu, średnie wartości stężenia pyłu zawieszonego PM10 są nawet 4 razy większe, niż w czerwcu (co widoczne jest na poniższym wykresie), a także hotspoty zanieczyszczenia związane ze skupiskami zabudowy jednorodzinnej.

 

Tabela: Poziomy zanieczyszczenia powietrza w porównaniu ze średnią temperaturą w Rumunii w latach 2018/19 i 2019/20.

Dodatkowo, o takim pochodzeniu zanieczyszczeń świadczy również stwierdzona odwrotna zależność pomiędzy stężeniami pyłu zawieszonego a temperaturą powietrza (co również widoczne jest na powyższym wykresie). Widoczna jest zarówno zależność sezonowa, jak i to, że wyższa temperatura w sezonie 19/20 była jedną z przyczyn niższego zanieczyszczenia w stosunku do sezonu poprzedniego.

Niska temperatura powoduje zanieczyszczenie powietrza, ponieważ w zimne dni zwiększa się zapotrzebowanie na spalanie paliw stałych w celu ogrzewania mieszkań oraz, dodatkowo, niska temperatura sprzyja powstawaniu inwersji, przez co zanieczyszczenie powietrza ma tendencję do zalegania w niższych warstwach atmosfery.

Drugim najważniejszym źródłem zanieczyszczenia pyłem zawieszonym w Rumunii jest ruch samochodowy. Na ten fakt wskazują między innymi wyższe odczyty stężeń pyłów na stacjach (sensorach) zlokalizowanych w pobliżu ruchliwych dróg, a także dobowy przebieg zanieczyszczenia, na którym widoczne są piki – poranny i wieczorny, spowodowane między innymi godzinami szczytu w ruchu drogowym. W trakcie trwania piku wieczornego zanieczyszczenie pyłem zawieszonym jest średnio o około 25% wyższe, niż w południe. Co ciekawe, w wyniku pandemii Covid-19 i wprowadzonych na Rumunii obostrzeń, zaobserwowano niezwiązane z warunkami atmosferycznymi spadki zanieczyszczenia pyłem zawieszonym, co ma swoje wytłumaczenie w ograniczeniu ruchu samochodowego w tym okresie.

Zanieczyszczenia gazami

Pod względem zanieczyszczeń gazowych, jednym z największych problemów w Rumunii jest dwutlenek azotu oraz ozon – sytuacja taka jest podobna dla praktycznie wszystkich państw Unii Europejskiej.

Obydwa wyżej wymienione gazy są ze sobą ściśle powiązane: dwutlenek azotu pikuje w godzinach porannych oraz wieczornych, będąc ściśle zależnymi od spalin samochodowych. Natomiast w godzinach południowych, wskutek promieniowania słonecznego, dwutlenek azotu rozbijany jest na tlenek azotu i tlen atomowy (O), który reaguje z tlenem cząsteczkowym (O2) tworząc ozon (O3). Stężenia dwutlenku azotu spadają wtedy do względnie niskich wartości.

 

Tabela: Dzienne poziomy zanieczyszczenia powietrza gazami NO2 i O3 w Rumunii.

 

Analizy przeprowadzane w Rumunii wykazywały bezpośredni związek stężenia NO2 oraz natężenia ruchu, a także związek pomiędzy stężeniami a  odległością od głównych dróg. 

Bardzo ciekawe okazały się być wyniki analiz dotyczących wpływu obostrzeń covidowych na stężenia NO2: w zależności od lokalizacji sensorów względem ruchliwych dróg, wpływ tych obostrzeń był bardzo niewielki (rzędu kilku procent) w przypadku dróg oddalonych od ruchu samochodowego, natomiast dla sensorów położonych w sąsiedztwie najbardziej ruchliwych dróg, obostrzenia spowodowały spadek zanieczyszczenia o ponad 250%!

 

Tabela: Dzienne stężenia NO2 na podstawie mapy jakości powietrza i czujników jakości powietrza w Bukareszcie, przed i podczas lockdown.