HomeBlog#OddychajPolsko: ile kosztuje nas smog? Kwoty są porażające

#OddychajPolsko: ile kosztuje nas smog? Kwoty są porażające

Oprac. Michał Wąsowski

Zanieczyszczenia powietrza – czyli potocznie mówiąc, smog – generują ogromne koszty dla gospodarki. Zarówno w Polsce, jak i na całym świecie, są to setki miliardów złotych rocznie. W naszym kraju smog przyczynia się do śmierci 19-40 tys. osób rocznie.

  • Polska ponosi koszty rzędu ponad 100 mld zł rocznie z powodu smogu
  • Każdy obywatel rocznie “płaci” za smog 1600-3500 zł
  • Polska jest w top 15 państw ponoszących największe koszty zanieczyszczeń powietrza na świecie

8 miliardów dolarów dziennie, czyli ponad 30 mld zł – tyle, według Greenpeace, świat traci na zanieczyszczeniach powietrza związanych z paliwami kopalnymi. Czyli, krótko mówiąc, ze smogiem. To najnowsze dostępne wyliczenia, dotyczące kosztów smogu. W skali roku jest to 2,9 biliona dolarów, czyli ponad 11 bln zł, czyli 3,3 proc. światowego PKB.

Jaki jest koszt smogu w Polsce? Każdy obywatel płaci za niego tysiące złotych rocznie

Polska pod tym względem znajduje się w top 15 państw według raportu Greenpeace. A konkretnie zajmujemy 12. miejsce, razem z Meksykiem.

Smog kosztuje Polskę:

  • rocznie 21-38 mld dol., czyli 79-144 mld zł,
  • najbardziej prawdopodobny wariant to 29 mld dol., czyli 110 mld zł,
  • to przekłada się na 79 mln dol. dziennie, a więc 310 mln zł,
  • według Ministra Klimatu Michała Kurtyki, rocznie z powodu zanieczyszczeń powietrza umiera nawet 45 tys. osób

Szacunek kosztów finansowych, dokonany przez Greenpeace, jest zbieżny z niedawnym raportem Deloitte, który wówczas oceniał koszt smogu w Polsce na ok. 111 mld zł.

Na te koszty składa się kilka elementów, m.in.:

  • przedwczesne zgony i redukcja oczekiwanej długości życia
  • rozmaite choroby wynikające z zanieczyszczeń (astma, cukrzyca)
  • absencja w pracy, wywołana chorobami

Z kolei według raportu przedstawionego przez Łukasza Adamkiewicza, członka zespołu doradców w resorcie zdrowia, na forum senackiej komisji środowiska, smog kosztuje każdego Polaka od 300 do 800 euro w ciągu roku, czyli 6-16 tys. euro w ciągu 20 lat życia – zakładając, że koszt ten będzie stały. To daje ok. 1300 zł do 3500 zł rocznie i 26-70 tys. zł w ciągu 20 lat. Warto przy tym zaznaczyć, że Polacy są gotowi płacić więcej za prąd, gdyby oznaczało to czystsze powietrze.

Rocznie zaś cały kraj ponosi, według raportu Adamkiewicza, koszty rzędu 13-30 mld euro, czyli od 57-132 mld zł. Kwoty te są zbieżne zarówno z szacunkami Greenpeace, jak i Deloitte.

Podobnie jak w przypadku raportu GP, tak i w raporcie Adamkiewicza uwzględniono m.in. wydatki na leczenie chorób wywołanych smogiem czy stratę dochodów spowodowaną przebywaniem na zwolnieniach lekarskich.

Jak Polska plasuje się pod względem kosztów smogu na świecie? Niestety – w top 15 państw. Największe roczne koszty – ponad 100 mld dol. – ponoszą kolejno Chiny, USA, Indie, Niemcy i Japonia. Tak wygląda zestawienie krajów ponoszących największe koszty, stworzone na podstawie szacunków Greenpeace:

  1. Chiny: 900 mld dol.
  2. USA: 610 mld dol.
  3. Indie: 150 mld dol.
  4. Niemcy: 140 mld dol.
  5. Japonia: 130 mld dol.
  6. Rosja: 68 mld dol.
  7. Wielka Brytania: 66 mld dol.
  8. Włochy: 61 mld dol.
  9. Korea Południowa: 56 mld dol.
  10. Francja: 54 mld dol.
  11. Kanada: 38 mld dol.
  12. Polska/Meksyk: po 29 mld dol.
  13. Hiszpania: 24 mld dol.
  14. Holandia/Turcja: po 21 mld dol.

Inne koszty smogu, czyli obywatele pozywają państwo polskie

Smog może jednak powodować jeszcze inne koszty, których powyższe szacunki nie uwzględniają – na przykład odszkodowania w pozwach sądowych. Aktorka Grażyna Wolszczak na początku 2019 r. wygrała sprawę dotyczącą “niewystarczającej walki ze smogiem” ze Skarbem Państwa – domagała się przeznaczenia 5 tys. zł na cele charytatywne. Oczywiście, to wygrana symboliczna, biorąc pod uwagę skalę problemu, ale w jakimś sensie otwierająca drogę do dalszych pozwów. Na podobny ruch zdecydował się w 2018 r. mieszkaniec Rybnika.

Jeszcze zanim Wolszczak wygrała, mecenas ją reprezentujący – Radosław Górski – zapowiadał skierowanie do sądu pierwszego w Polsce pozwu zbiorowego dotyczącego szkód związanych ze smogiem.

Sąd Najwyższy jest w trakcie oceniania, czy prawo do życia w czystym środowisku jest dobrem osobistym człowieka. Gdyby zadecydował, że tak, wówczas państwo może spotkać się z lawiną pozwów.

Jak państwo próbuje walczyć ze smogiem i ile na to wydaje?

Oczywiście, zarówno rząd, jak i samorządy próbują walczyć ze smogiem, choć jest to dopiero początek drogi. I tak na przykład Warszawa na przykład wydzieliła 3,5 mln zł na wymianę starych pieców, które są głównym źródłem smogu. Z kolei rząd przeznaczył łącznie 100 mld zł na program “Czyste Powietrze” na okres 10 lat, licząc na poprawę sytuacji i tym samym zmniejszenie kosztów zanieczyszczeń. Pieniądze z programu są przeznaczane m.in. na dofinansowanie wymiany starych kotłów czy docieplania budynków. Według władz, jakość powietrza w związku z tymi działaniami powinna poprawić się za ok. 2 lata.

Zarazem samorządy – jak niedawno województwo mazowieckie – wprowadzają regulacje dotyczące palenia w kominkach czy piecach. Kraków zakazał całkowicie palenia w piecach węglem i drewnem.

Z kolei w listopadzie 2019 r. prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę zabraniającą importu do Polski nieekologicznych kotłów. Od lipca 2020 r. obowiązuje też zakaz sprzedaży tzw. miałów z węgla kamiennego – czyli paliwa opałowego najniższej jakości – dla gospodarstw domowych oraz kotłów o mocy poniżej 1 MW.

Co to jest smog i skąd się bierze?

Smog to gęste zanieczyszczenie powietrza, przypominające mgłę, w którym znajdują się m.in. niebezpieczne dla zdrowia pyły zawieszone, a także gazy (tlenki azotu, siarki czy węglowodory aromatyczne). Powstaje najczęściej wtedy, gdy panuje bezwietrzna pogoda oraz zimą, gdy domy ogrzewane są starymi piecami, a obywatele częściej sięgają po samochody jako środek transportu.

W smogu znajdują się m.in.:

  • PM2,5 – cząstki pyłu o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra, które przenikają przez ściany naczyń komórkowych, a także do dróg oddechowych i płuc;
  • PM10 – cząstki pyłu o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc;
  • B(a)P – benzo(a)piren – rakotwórczy związek chemiczny, który może kumulować się w organizmie;
  • NO2 (dwutlenek azotu) – gaz, który ma działanie toksyczne i ogranicza dotlenienie organizmu. Może powodować silne podrażnienie dróg oddechowych oraz płuc.

Pyły PM 2.5 powodują choroby układu krążenia, zgony z powodu zawału serca, z powodu wylewu krwi do mózgu, raka płuc i tchawicy oraz negatywnie wpływają na sprawność wentylacyjną płuc i zaostrzają choroby układu oddechowego.

Według raportu NIK z 2018 r., Polska jest “czarnym punktem na mapie Europy”, jeśli chodzi o smog.

Najnowsze artykuły

Nasza nowa publikacja naukowa o wpływie smogu na przebieg pandemii COVID-19

Piotr A. Kowalski, Aleksander Konior i Marcin Szwagrzyk – naukowcy związani z Airly współtworzyli i opublikowali artykuł „Numerical analysis of factors, pace and intensity of […]

Założyciele Bolta i Ubera inwestują w Airly, by walczyć ze światowym kryzysem jakości powietrza

Airly pozyskało 3,3 miliona dolarów na dalszy rozwój swojej platformy do monitoringu jakości powietrza. Krakowska firma to jeden z liderów branży – czujniki jakości powietrza […]

Akcja “Wiem, czym oddycham” – szukamy nowych opiekunów urządzeń Aviva

31 marca dobiegnie końca akcja “Wiem, czym oddycham” organizowana przez Airly wraz z Fundacją Aviva.  Czujniki jakości powietrza zainstalowane w ramach inicjatywy stracą dotychczasowe finansowanie […]