HomeBlog#OddychajPolsko: Nie tylko Kraków czy Śląsk. Smog w Polsce to przede wszystkim małe miejscowości i wioski

#OddychajPolsko: Nie tylko Kraków czy Śląsk. Smog w Polsce to przede wszystkim małe miejscowości i wioski

W Polsce, rocznie, z powodu fatalnej jakości powietrza umiera blisko 50 tys. osób. – Głównym źródłem smogu w Polsce są przydomowe piece, a w naszym kraju smog ma obrazek małych miejscowości i wiosek, gdzie tych źródeł czystszego ogrzewania domu niestety nie ma – Piotr Olejarczyk, Onet: Na państwa stronie można przeczytać, że 91 proc. ludzi oddycha zanieczyszczonym powietrzem. Jak ta statystyka wygląda w Polsce?

Wiktor Warchałowski: Dobre pytanie. W Polsce rocznie z powodu fatalnej jakości powietrza umiera blisko 50 tys. osób. To 50 tys. przedwczesnych zgonów, których moglibyśmy uniknąć. Porównując to np. do wypadków samochodowych, okazuje się, że więcej osób w Polsce umiera z powodu fatalnej jakości powietrza. Są to liczby zatrważające i patrząc na stan jakości powietrza w Polsce, można twierdzić, że tak naprawdę wszyscy oddychamy fatalnym powietrzem. 

Zła jakość powietrza w Polsce to nie jest tylko Kraków czy Śląsk. To są zarówno duże miasta, jak i mniejsze miejscowości, w których często informacji na temat jakości powietrza nie ma.

W jakich województwach sytuacja jest najgorsza?

Powiem coś przewrotnego. Problem smogu w Polsce to jest głównie problem mniejszych miejscowości. Bardzo często w naszej głowie zanieczyszczenie powietrza kojarzymy z samochodami, ruchem, dużymi metropoliami. Jednak jak się okazuje z naszych badań, to właśnie w mniejszych miejscowościach jakość powietrza jest czasem dużo, dużo gorsza.

Dlaczego?

Głównym źródłem smogu w Polsce są przydomowe piece i niestety smog w naszym kraju ma obrazek małych miejscowości i wiosek, gdzie źródeł czystszego ogrzewania domu niestety nie ma.

Zdarza się, że czujniki Airly pokazują takie przekroczenia norm, że łapie się pan za głowę?

Absolutnie. Ale muszę przyznać, że coraz rzadziej. Obserwujemy czasem zjawisko, że po zainstalowaniu naszych urządzeń w nowej miejscowości jeden z punktów świeci wiecznie na fioletowo, co oznacza, że coś z tym powietrzem jest nie tak. Często samorządy i lokalne społeczności interweniują w tym miejscu, zgłaszając problem np. do straży gminnej. Ale czasem po prostu zwiększają świadomość, bo okazuje się, że osoba tam mieszkająca używa opału złej jakości i nie zdaje sobie z tego sprawy. Monitoring jakości powietrza sam w sobie jest w stanie poprawić jakość powietrza, bo za tym idzie wzrost świadomości, ale także działania na szczeblu lokalnym.

À propos szczebla lokalnego. Jak wygląda współpraca Airly z samorządami? Gminy chcą inwestować w taki monitoring powietrza? Czy też wychodzą z założenia, że dopóki problem nie jest zbadany, to tego problemu nie ma?

Często się mówi, że jak nie chcesz mieć problemu, to najlepiej stłucz termometr. Trzeba pamiętać o tym, że zła jakość powietrza mocno wpływa na nasze zdrowie i życie. Ale też na budżety gmin czy powiatów. Zła jakość powietrza to więcej hospitalizacji i więcej zgonów. Ma to więc bezpośrednie przełożenie na pieniądze. Jeśli do kogoś nie przemawiają argumenty zdrowotne, to warto pokazać to na liczbach. Że pojawienie się smogu wpływa np. na wzrost liczby nowotworów płuc. A to oznacza też wzrost kosztów. Czasem w taki sposób można trafić do niektórych ludzi.

To jak wygląda współpraca na linii Airly-samorządy?

To się bardzo zmieniło na przestrzeni ostatnich lat. Mam wrażenie, że samorządy w Polsce dojrzały do stwierdzenia, że nie one powodują ten cały problem. Tak naprawdę urząd miasta nie jest odpowiedzialny za problem smogu, tylko każdy z mieszkańców po kolei. Jednak to właśnie Samorządy coraz częściej chcą rozwiązywać problem i mają ku temu dedykowane narzędzia np. w postaci dofinansowania  wymiany pieców, czy kotłów. Zawsze apelujemy do samorządów, by korzystały z tych narzędzi i w ten sposób zachęcali mieszkańców do wymiany źródeł ciepła.

Rok temu opublikowali Państwo raport “Oddychaj Polsko”, który pokazywał, jak wyglądało zanieczyszczenie powietrza w pierwszym roku pandemii. Od tego czasu zanotowaliśmy w Polsce jakąś poprawę? Jest tak samo? Gorzej?

Jestem przekonany, że w Polsce nastąpiła bardzo duża zmiana świadomości. To jest wartość, której nie mierzymy naszymi urządzeniami. Natomiast widzimy to w debatach i rozmowach z samorządowcami, ale i “zwykłymi” mieszkańcami. Dla wielu osób smog to nie jest już problem teoretyczny, ale jest to realna sprawa, która wpływa na życie i zdrowie nas wszystkich.. Pandemia w tym pomogła, bo ludzie więcej uwagi zwracają na swoje zdrowie. Warto podkreślić, że zanieczyszczone powietrze wpływa bardzo negatywnie na poziom śmiertelności związany z zakażeniem koronawirusem, smog wpływa również na jego rozprzestrzenianie. To były takie rzeczy, które odkrywaliśmy w zeszłym roku. Dla mnie przerażającym był fakt, że w miejscach bardziej zanieczyszczonych śmiertelność na koronawirusa była dużo większa. 

Pytam o ewentualną poprawę m.in. w kontekście rządowego programu Czyste Powietrze. Jak pan ocenia ten program?

Program idzie w dobrym kierunku. Rzeczy związane z wymianą kotłów, termomodernizacją i lepszym ogrzewaniem naszych domów, są potrzebne. Słychać na pewno różne głosy na temat programu Czyste Powietrze. Są opinie pochlebne, są i krytyczne. Patrząc jednak ile tych pieców wymieniliśmy do tej pory w Polsce, można stwierdzić, że nie jest to wiele i że ta liczba pozostawia bardzo wiele do życzenia. Czekają nas dziesiątki lat, a może i więcej, zanim będziemy w Polsce oddychać naprawdę czystym powietrzem. Narzędzia są, ale brakuje działań. Ciężko mi powiedzieć, gdzie dokładnie leży problem. W ramach programu Czyste Powietrze uruchomiono sektor bankowy, jest dużo promocji tego programu. Ale program powinien działać zdecydowanie szybciej. Liczba wymiany kopciuchów w Polsce powinna być dużo większa, jeżeli chcemy unikać tych blisko 50 tys. nadmiarowych zgonów.

Czy powodem tego, że wymiana kopciuchów w Polsce idzie tak wolno, są kwestie ekonomiczne? Spotyka się pan z tłumaczeniami ludzi, którzy mówią: “ok, kwestie ekologiczne są ważne, ale nawet przy wsparciu państwa i tak nie stać mnie na wymianę źródła ciepła”?

Absolutnie to jest bardzo duży problem. Przejście na ogrzewanie gazowe w perspektywie rosnących cen gazu może budzić pewne obawy. Myślę, że rozwiązania, które istnieją na rynku, są jednak odpowiedzią. Mam tu na myśli m.in. pompy ciepła, gdzie wykorzystujemy odnawialne źródła energii, by ogrzewać nasze domy. To się wiąże oczywiście z pewną inwestycją na początek i to rzędu kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Dla wielu osób to bardzo duże sumy.

Dlatego patrzę z optymizmem na programy poprawy jakości powietrza i dopłaty, jakie można z nich uzyskać. Te programy są takim lewarem, który pozwala zmniejszyć ryzyka związane z rosnącymi cenami np. gazu.

Czujniki Airly są nie tylko w Polsce. Jak Polska wypada na tle reszty Europy, jeżeli chodzi o kwestie zanieczyszczenia powietrza?

Należy wziąć pod uwagę, o jakich zanieczyszczeniach powietrza mówimy. Pyły zawieszone to jest niestety nasza niechlubna domena. Polska jest tu w czołówce w Unii Europejskiej wraz z Bułgarią i Rumunią. Jeżeli jednak mówimy o zanieczyszczeniach gazowych, to wypadamy względnie dobrze. Są państwa, które mają gorsze wskazania, jeżeli chodzi o tlenki azotu czy ozon. Jeżeli mówimy jednak o smogu, musimy pamiętać, że Polska znajduje się u szczytu listy państw najbardziej zanieczyszczonych j i niestety nie ma się czym chwalić. Czeka nas – Polaków – naprawdę bardzo dużo pracy jeśli chodzi o smog i zanieczyszczenia pyłowe, aby w tej czołówce się nie pojawiać. Na ten moment spośród najbardziej zanieczyszczonych miejscowości w Europie, większość z nich to nadal są polskie miasta.

Wiktor Warchalowski

Wiktor Warchałowski. Prezes Zarządu i współzałożyciel Airly, który tworzy Inteligentny System Monitorowania Jakości Powietrza, dzięki czemu możliwe jest monitorowanie stanu powietrza w czasie rzeczywistym za pomocą platformy online map.airly.org oraz aplikacji mobilnych. Absolwent Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Członek Mensa International. Wyróżniony 3-krotnie tytułem 30Under30 przez Forbes Polska. Zwycięzca polskiej edycji Global Student Entrepreneur Awards.

Najnowsze artykuły

W Polsce mamy do czynienia z najgorszą jakością powietrza w Europie. Smog to alarmujący problem, o którym coraz częściej słyszymy w mediach. Powstają specjalne raporty […]

W dobie kryzysu klimatycznego i coraz większych obaw o przyszłość naszej planety, tematyka związana z walką o czystsze powietrze trafiła na pierwsze strony gazet. Nie […]

Człowiek z każdym wdechem wciąga do płuc średnio pół litra powietrza. Przeciętnie w ciągu minuty wykonujemy od 12 do 18 cykli oddechowych co oznacza, że […]